Oleh Dr Zurina Samsudin

Dalam persekitaran organisasi yang semakin mencabar dan penuh tekanan, persoalan tentang gaya kepimpinan kembali menjadi topik penting untuk dibincangkan.

Di Malaysia, khususnya dalam sektor awam, isu kepimpinan sering dikaitkan dengan kecekapan penyampaian perkhidmatan, budaya kerja penjawat awam dan tahap kepercayaan rakyat terhadap institusi.

Persoalan utama yang sering timbul ialah adakah pemimpin perlu tegas dan berkuasa, atau perlu lebih mendengar dan memberi ruang kepada warga kerja?

Dua gaya kepimpinan yang sering menjadi perbandingan ialah kepimpinan autokratik dan kepimpinan demokratik atau laissez-faire.

Kedua-duanya mempunyai peranan tersendiri, namun kesannya terhadap perkembangan organisasi amat bergantung kepada konteks, masa dan kebijaksanaan pemimpin menggunakannya.

Kepimpinan Autokratik: Ketegasan yang Diperlukan, Tetapi Berisiko

Kepimpinan autokratik merujuk kepada gaya kepimpinan yang berpusatkan kuasa kepada seorang pemimpin.

Keputusan dibuat di peringkat atasan, arahan disampaikan secara jelas, dan pematuhan menjadi keutamaan.

Dalam struktur sektor awam yang bersifat hierarki dan berasaskan peraturan, gaya ini sering dianggap sebagai pendekatan paling praktikal.

Dalam keadaan tertentu, kepimpinan autokratik bukan sahaja sesuai, malah perlu.

Sebagai contoh, ketika negara berdepan situasi kecemasan, pelaksanaan dasar yang melibatkan keselamatan awam atau operasi berskala besar, ketegasan dan arahan yang jelas membantu memastikan tindakan dapat dilaksanakan dengan pantas dan seragam di semua peringkat.

Namun, apabila gaya ini diamalkan secara berterusan tanpa ruang perbincangan, ia boleh menimbulkan kesan sampingan.

Terdapat situasi di mana kakitangan bawahan berasa suara mereka tidak diambil kira walaupun mereka berada di barisan hadapan pelaksanaan dasar.

Akibatnya, maklum balas penting tidak sampai ke peringkat pembuat keputusan, dan masalah yang berulang gagal ditangani secara menyeluruh.

Dalam jangka panjang, kepimpinan yang terlalu autokratik boleh mewujudkan budaya kerja yang pasif, takut mengambil inisiatif dan sekadar menunggu arahan.

Organisasi mungkin kelihatan teratur di atas kertas, tetapi kehilangan daya inovasi dan keupayaan menyesuaikan diri dengan perubahan.

Kepimpinan Demokratik dan Laissez-Faire: Mendengar untuk Memperkasa

Sebaliknya, kepimpinan demokratik menekankan penglibatan warga kerja dalam proses membuat keputusan.

Pemimpin bertindak sebagai pendengar, pemudah cara dan penyelaras, bukan sekadar pemberi arahan.

Dalam konteks sektor awam Malaysia yang sedang bergerak ke arah reformasi perkhidmatan, pendigitalan dan tadbir urus berasaskan prestasi, pendekatan ini semakin relevan.

Terdapat contoh dalam organisasi awam, pendekatan demokratik membantu meningkatkan keberkesanan pelaksanaan program.

Apabila pegawai pelaksana di peringkat operasi diberi ruang untuk menyuarakan cabaran sebenar di lapangan, penambahbaikan dapat dilakukan dengan lebih realistik dan berkesan.

Dalam kes sebegini, keputusan bukan sahaja lebih inklusif, malah lebih mudah diterima oleh semua pihak.

Kepimpinan laissez-faire pula memberi autonomi yang lebih luas kepada kakitangan, dengan pemimpin memberikan kepercayaan penuh kepada kepakaran dan profesionalisme mereka.

Gaya ini sesuai untuk unit yang terdiri daripada pegawai berpengalaman, khususnya dalam bidang teknikal, perancangan strategik atau penyelidikan dasar.

Namun, tanpa pemantauan yang jelas, pendekatan ini boleh menyebabkan kekeliruan peranan dan kelewatan dalam membuat keputusan.

Dilema Sebenar: Bila Perlu Tegas, Bila Perlu Mendengar?

Hakikatnya, dilema kepimpinan bukan tentang memilih satu gaya dan menolak yang lain. abaran sebenar ialah keupayaan pemimpin menyesuaikan gaya kepimpinan mengikut situasi.

Dalam sektor awam, ketegasan diperlukan apabila:

• Dasar perlu dilaksanakan dalam tempoh masa yang singkat
• Melibatkan kepentingan keselamatan dan ketenteraman awam
• Pasukan masih baharu dan memerlukan hala tuju yang jelas

Sebaliknya, pendekatan demokratik dan laissez-faire lebih sesuai apabila:

• Organisasi berada dalam keadaan stabil
• Fokus diberikan kepada penambahbaikan sistem dan inovasi
• Kakitangan mempunyai kemahiran dan pengalaman yang tinggi

Pemimpin yang terlalu bergantung kepada satu gaya sahaja berisiko membuat keputusan yang tidak selari dengan keperluan organisasi dan rakyat.

Kesan Jika Gaya Kepimpinan Tidak Diurus dengan Bijak

Kegagalan menyesuaikan gaya kepimpinan boleh membawa implikasi besar.

Kepimpinan yang terlalu keras tanpa empati boleh meningkatkan tekanan kerja, menurunkan motivasi dan mendorong kehilangan bakat berpengalaman dalam sektor awam.

Sebaliknya, kepimpinan yang terlalu longgar tanpa ketegasan boleh menjejaskan disiplin, kecekapan dan akauntabiliti.

Dalam konteks perkhidmatan awam, kesan ini akhirnya dirasai oleh rakyat.

Kelewatan perkhidmatan, dasar yang tidak selari dengan realiti dan kegagalan pelaksanaan sering berpunca daripada masalah kepimpinan, bukan kekurangan sumber semata-mata.

Kepimpinan sebagai Amanah

Akhirnya, kepimpinan bukan soal menunjukkan siapa paling berkuasa atau siapa paling popular.

Ia adalah soal amanah, kebijaksanaan dan keupayaan mengimbangi ketegasan dengan empati.

Pemimpin yang berkesan tahu bila perlu memberi arahan yang tegas, dan bila perlu berhenti seketika untuk mendengar.

Dalam usaha memperkukuh organisasi Malaysia, khususnya sektor awam, kepimpinan yang fleksibel, berprinsip dan berteraskan nilai kemanusiaan adalah kunci kepada kepercayaan, keberkesanan dan kelangsungan organisasi.

-- BERNAMA

Dr Zurina Samsudin ialah Pensyarah Kanan Johor Business School Universiti Tun Hussein Onn Malaysia (UTHM).